جناب عشق را همتی بلند باید

جناب عشق را همتی بلند باید
جریان تقابل ، تعامل و مشترکات ما و جهان حاضر یکی از مطرح موضوعات محافل داخلی و خارجی است . این امر که بالاخص از قریب به سه دهه پیش در سطوح و ابعاد متفاوت فرهنگی ، سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی با اهمیت و کنجکاوی روزافزونی پی گیری می شود بتازگی می توان گفت که در نقطه اوج نمودار خویش است . تنش ها و مباحثات سیاسی ، ارزیابی ها و چاش های گوناگون اجتماعی و اقتصادی و اعتراض و انتقاد های فراوان در عرصه های فرهنگی و زیست محیطی ، همه و همه جامعه حاضر را در یک رویارویی تن به تن در میدان محک و سنجش با آنچه دنیای مترقی و متمدن نامیده می شود قرارداده است . سرزمینی که در مسیر تاریخ چند هزار ساله خود از نقاط اوج و قوت یا ضعف و سستی بسیاری عبور کرده است و اینک در هزاره سوم در برابر تحولات و تغییرات دنیای مدرن در مقام تدبیر و پاسخگوئی ایستاده است . از منظر جامعه شناختی جامعه ایرانی نیز همچون دیگر جوامع شامل ویژگیها و خصوصیات خاصی است که در طول تاریخ با توجه به قالب ذاتی و ژنتیکی خود در کانالهای متمایز قومی ، فرهنگی و نژادی محاط در شرایط جغرافیائی ، اقلیمی به شکل و فورم کنونی شناخته می شود . آنالیز هر یک از آیتم ها و پارامتر های ریخت شناسی بافت فعلی خود حدیثی است مفصل که از حوصلهً مطلب خارج است ، اما آنچه که امروز در ذهن اندیشمندان ، اصحاب قلم و دلسوختگان به غلیان درآمده این است که راهکارها و راهبرد های معقول و متقن پیشبرد کدام است و چگونه می توان این کشتی پر ازدحام را که سرنشینانی از هر تیره و مسلک را در خود جای داده از میان دریای متلاطم و مواج قرن بیست و یکم به سلامت گذراند . سرنشینانی که بعضاً دعوی سکانداری و در دست داشتن نقشه های کارساز را نیز دارند . در این باب چند گزینه قابل تعمق و حساس وجود دارد که بدون حلاجّی و شناخت دقیق آنها پروسهً عمل مختل خواهد بود .
۱- یکی از فاکتورهای دخیل در حوزهً سیستم تصمیم گیری و برنامه ریزی های جامعه که متصل و مقید به ریشه های تاریخی و متاًثر از آن است ( سوای از ایدئولوژی و دین ) ، نوع بینش ، تفکر و برداشت های ماست . اولین قدم در یک سیاست ، تحقیق یا برنامه ریزی علمی و منطقی ، عدم دخالت دادن پیشینه ها و تفکرات و تعصبات قومی ، نژادی ، اقلیمی است . یک تفکر آزاد و سالم هیچگاه کانالیزه شدن را بر نمی تابد و در غیر این صورت جهت دار ، مفید و وابسته خواهد بود .
۲ – پس از گذر از تصحیح یا ترمیم زمینه لازم نوبت به انتخاب و تدوین ملزومات ، راهکار ها و سیاست های مورد تقاضا و نیاز جامعه خواهد رسید . در این باب سه طریق میسر است : اول صرفاً در اختیار گرفتن منابع و مراجع داخلی ، دوم استفاده از منابع و مراجع خارجی و سوم تلفیقی از این دو مورد . شق اول دارای ریسک بالایی است و محتاج مخارج و زمان بیشتر و صرف هزینه های لازم یک تجربه ، شق دوم در صورت ظاهر تسریع و تسهیل در امور را شامل است اما جامعه را مبتلا به وابستگی ها و قیود همراه با پرداخت امتیازات خواهد نمود که نمونه های تاریخی آن عین الحضور است . عقلایی ترین مورد یعنی شق سوم بیشترین زمینه های انطباق را دارا می باشد . ژاپنیها زمانی این شعار را سر لوحهً خویش داشتند که علم از غرب ، اخلاق از شرق . در نظر گرفتن آخرین مورد علاوه بر دخیل نمودن نیروهای داخلی استفاده مطلوب از تجربیات خارجی را بهمراه خواهد داشت .
۳- شاخص ترین و مهم ترین موضوع لزوم ایجاد زمینه و بستر مناسب در پروسهً ارتقاء ، هماهنگی و اصلاح جامعه است . نبود این فاکتور هر دو بخش مطرح شدهً قبل را با مشکلات عدیده ای مواجه خواهد کرد . چنانکه مظاهر و نتایج آن را در زمینه های مختلف به وضوح قابل روًیت است . یک تفکر و برنامه منسجم بدون در نظر گرفتن آمادگی و استعداد محیط اجرائی قابل رشد و تعمیم فاقد نتیجه مطلوب خواهد بود . در مجموع نقص و کاستی در هر یک از موارد سه گانه که قابل تعمیم و انطباق در کلیه سطوح و زمینه ها می باشد عمل را دچار عوارضی نا خواسته نظیر پرداخت هزینه های بالا و اضافی ، زمان بر شدن طرح ، اصطحکاک و تنش و در نهایت بطئی شدن یا قطع جریان خواهد بود .
دیگر اینکه می بایست نوع خواسته ، توقع و ایده آلها مشخص شود . هیچ جامعه ای را بصرف اندوخته های صوری و ظاهری متمدن و پیشرفته نمی خوانند و انباشتن جامعه از تولیدات up date شده ، نمایه های ملون ، fashion و تفرج های تکنولوژیکی هیچ امتیازی را در کارنامه تاریخی ما ثبت نخواهد کرد . یک حرکت سنجیده دارای هدفی روشن است . رقابت شتاب دار جوامع پیشرفته و رو به توسعهً امروزی از نانو آرایه ها در زمین تا گردشهای وایکینگ در عرصه کهکشان گسترده شده ، دیگر مجالی برای تأخیر و اهمال باقی نگذاشته است . تحقق صیرورت توسعه تنها زمانی میسر خواهد بود که اجزاء و زیر مجموعه ها و لایه های یک جامعه از راًس تا قاعده همآهنگ ، معقول و راسخ گام بردارند .
شرایط کنونی ما در نگاهی اجمالی موًید این نکته است که بسیاری از حرکتها ، کنش ها و راهبرد ها از فقدان یک یا دو مورد از موًلفه های مذکور بشدت در رنج و آسیب است . تفحصی در تاریخ عبرت انگیز ژاپن و اروپا و سایر ملل مترقی دریچه ای مملو از تجربه ، وفاق و همآهنگی و سخت کوشی را به روی ما می گشاید . و شاید پاسخی بر اینکه چرا وقتی اولین ناوگان آمریکایی به فرماندهی ژنرال پری در سال 1853 وارد خلیج اوراگای ژاپن شد اولین چیزی که به ذهن چشم بادامی ها خطور کرد ساخت توپ های مجهزی بود که دیدند و اینجا نماینده شاه اسماعیل که به قصد جمع آوری مالیات روانه بندر عباس شده بود با صفیر اولین توپ پرتغالی ها سراسیمه پا به فرار می گذارد و چرا تونل کوهرنگ در زمان صفویه کلنگ می خورد و روبان افتتاحیه آن در عصر حاضر قیچی می شود و چرا برج میلاد از لحاظ تاًخیر زمانی رکورد دار می شود و چرا تونل رسالت به طول یک کیلومتر 9 سال به درازا میکشد و تونل مانش رابط انگلستان و فرانسه با 50.5 کیلومتر در شرایطی کاملا متفاوت و برتر 39 متر زیر دریا در 7 سال به اتمام می رسد و چرا انبوه سرمایه و نیروی انسانی در بخش تولید خودرو و احداث خیابان ها و اتوبان ها بکار گرفته می شود و از آن سو نسل حاضر و آینده متحمل هزینه های گزاف تخریب های زیست محیطی و خسارات جانی و روانی آن گردد .
جا دارد که با یک اقدام جمعی و اصلاح و رفورمهای مطلوب به آشتی با اولین عامل سرسخت شدهً خویش درآئیم ؛ زمان . مطلب را با درنگ در جمله ای از ویل دورانت به پایان بریم : " مرگ تمدن یک جامعه بندرت معلول علل برون مرزی است ، پیش از آنکه نفوذ یا حمله خارجی بتواند جامعه را دگرگون یا منهدم کند باید انحطاط داخلی تار و پود جامعه را از هم گسیخته باشد " .